Khóc dạ đề ở trẻ sơ sinh: Nguyên nhân, cách chăm sóc và khi nào cần đi khám

Khóc là cách trẻ sơ sinh thể hiện nhu cầu và sự khó chịu của mình. Tuy nhiên, có những giai đoạn trẻ khóc nhiều, thường tập trung vào chiều tối hoặc ban đêm, kéo dài và rất khó dỗ. Tình trạng này thường được gọi là khóc dạ đề, hay còn liên quan đến hiện tượng colic ở trẻ nhỏ.

Khóc dạ đề thường khiến cha mẹ mất ngủ, lo lắng và không biết phải làm gì để giúp con dễ chịu hơn. Phần lớn trường hợp không phải là bệnh nguy hiểm và có xu hướng giảm dần khi trẻ lớn lên. Dù vậy, cha mẹ vẫn cần biết cách nhận diện, chăm sóc và phân biệt với những nguyên nhân bệnh lý khác.

Khóc dạ đề là gì?

Khóc dạ đề thường được dùng để mô tả tình trạng trẻ sơ sinh khỏe mạnh nhưng xuất hiện những cơn khóc kéo dài, dữ dội, khó dỗ, đặc biệt vào buổi chiều hoặc ban đêm.

Tình trạng này thường bắt đầu trong những tuần đầu sau sinh, có thể rõ rệt hơn khi trẻ khoảng vài tuần tuổi và giảm dần khi trẻ được khoảng 3–4 tháng.

Một số biểu hiện thường gặp gồm:

• Trẻ đột nhiên khóc lớn và khó dỗ.
• Cơn khóc thường xuất hiện vào một khoảng thời gian tương đối giống nhau trong ngày, nhất là chiều tối.
• Khi khóc, trẻ có thể đỏ mặt, nắm chặt tay hoặc co chân về phía bụng.
• Trẻ có thể ưỡn người, vặn mình hoặc tỏ vẻ khó chịu.
• Một số trẻ khó ngủ, dễ tỉnh giấc sau khi vừa ngủ.
• Sau khi cơn khóc kết thúc, trẻ có thể trở lại trạng thái bình thường, vẫn bú và sinh hoạt tương đối tốt.

Một cách mô tả thường được sử dụng để nhận diện colic là trẻ khóc trên 3 giờ mỗi ngày, xảy ra từ 3 ngày trở lên trong một tuần và kéo dài trong khoảng ít nhất 3 tuần. Tuy nhiên, cha mẹ không nên chỉ dựa vào tiêu chí này để tự chẩn đoán cho con.

Vì sao trẻ bị khóc dạ đề?

Đến nay, nguyên nhân chính xác của hiện tượng khóc dạ đề vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Có thể có nhiều yếu tố cùng tham gia.

Hệ tiêu hóa của trẻ còn chưa hoàn thiện

Trong những tháng đầu đời, hệ tiêu hóa của trẻ vẫn đang phát triển. Hoạt động của đường ruột, tình trạng đầy hơi hoặc khó chịu ở bụng có thể khiến trẻ quấy khóc.

Một số trẻ cũng có thể nhạy cảm hơn với những thay đổi trong việc bú, lượng sữa hoặc cách cho ăn.

Trẻ nuốt nhiều không khí khi bú

Nếu trẻ ngậm vú hoặc núm bình chưa đúng, bú quá nhanh hoặc khó ợ hơi, trẻ có thể nuốt nhiều không khí. Điều này dễ làm bụng đầy hơi và khiến trẻ khó chịu.

Nhu cầu ngủ chưa ổn định

Trẻ sơ sinh chưa hình thành được nhịp ngủ – thức ổn định. Khi quá mệt nhưng chưa được ngủ, trẻ có thể trở nên kích thích và khó dỗ hơn.

Môi trường xung quanh có quá nhiều kích thích

Ánh sáng mạnh, tiếng động lớn, được bế chuyền tay liên tục hoặc hoạt động quá nhiều trước giờ ngủ có thể khiến trẻ khó thư giãn.

Một số vấn đề khác

Khóc kéo dài cũng có thể liên quan đến đói, tã ướt, quần áo chật, nóng hoặc lạnh, táo bón, trào ngược, dị ứng hoặc một bệnh lý nào đó.

Vì vậy, không nên mặc định mọi trường hợp trẻ khóc ban đêm đều là khóc dạ đề.

Làm gì khi trẻ khóc dạ đề?

Điều đầu tiên cha mẹ cần làm là giữ bình tĩnh. Trẻ có thể cảm nhận sự căng thẳng của người chăm sóc, trong khi việc mất ngủ và nghe trẻ khóc liên tục rất dễ khiến người lớn mệt mỏi.

Có thể thử lần lượt những cách chăm sóc đơn giản sau:

1. Kiểm tra những nhu cầu cơ bản của trẻ

Trước tiên, hãy kiểm tra xem trẻ có:

• Đói hoặc cần bú hay không.
• Tã có bị ướt hoặc bẩn không.
• Quần áo có quá chật không.
• Trẻ có quá nóng hoặc quá lạnh không.
• Có dấu hiệu sốt, đau hoặc khó chịu ở vị trí nào không.

Nếu trẻ vừa bú xong, không nên cố cho bú thêm chỉ vì nghĩ rằng việc bú sẽ làm trẻ ngừng khóc. Cho ăn quá mức có thể khiến trẻ đầy bụng và khó chịu hơn.

2. Giúp trẻ ợ hơi sau khi bú

Sau khi bú, có thể bế trẻ ở tư thế phù hợp và hỗ trợ trẻ ợ hơi. Việc này giúp hạn chế lượng khí còn lại trong dạ dày.

Khi cho trẻ bú bình, cần chú ý tư thế và cách ngậm núm bình để hạn chế việc trẻ nuốt quá nhiều không khí.

3. Ôm và trấn an trẻ

Khi trẻ khóc, việc được cha mẹ ôm, bế nhẹ nhàng và nói chuyện bằng giọng bình tĩnh có thể giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn.

Một số trẻ thích được quấn khăn đúng cách hoặc được bế áp sát người chăm sóc. Tuy nhiên, khi đặt trẻ ngủ, cần tuân thủ tư thế ngủ an toàn và không để các vật mềm, chăn gối hoặc đồ vật rời xung quanh trẻ.

4. Tạo không gian ngủ yên tĩnh

Có thể giảm ánh sáng, hạn chế tiếng động và các hoạt động kích thích trước giờ ngủ.

Một số trẻ có thể dễ chịu hơn với âm thanh đều và nhẹ, chẳng hạn tiếng quạt hoặc tiếng ồn trắng ở mức an toàn. Không nên để âm thanh quá lớn hoặc đặt thiết bị phát âm thanh sát đầu trẻ.

5. Massage nhẹ nhàng

Khi trẻ đang tỉnh táo và không có dấu hiệu bệnh, cha mẹ có thể nhẹ nhàng xoa bóp tay, chân hoặc vùng bụng.

Không nên ấn mạnh vào bụng, xoa bóp khi trẻ đang nôn hoặc có biểu hiện đau bụng bất thường.

Đặc biệt, không nên tự ý bôi các loại dầu, thuốc, cao hoặc hỗn hợp thảo dược lên da, rốn hay vùng bụng của trẻ nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

6. Duy trì lịch sinh hoạt phù hợp

Trẻ sơ sinh chưa thể có lịch ngủ hoàn toàn cố định, nhưng cha mẹ có thể tạo một trình tự quen thuộc trước khi ngủ: giảm ánh sáng, thay tã, cho bú, ợ hơi và đưa trẻ vào không gian yên tĩnh.

Việc hạn chế để trẻ quá đói hoặc quá mệt cũng có thể giúp giảm những đợt quấy khóc.

Có nên áp dụng mẹo dân gian chữa khóc dạ đề?

Trong dân gian có nhiều cách được truyền lại như sử dụng lá trầu không, lá trà xanh, gừng, hạt sen hoặc các nguyên liệu khác.

Tuy nhiên, không phải phương pháp dân gian nào cũng phù hợp với trẻ sơ sinh. Làn da của trẻ còn rất mỏng và hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, vì vậy việc bôi, đắp hoặc cho trẻ uống những nguyên liệu chưa được chứng minh an toàn có thể gây kích ứng, nhiễm khuẩn hoặc những vấn đề khác.

Đặc biệt, không nên tự ý cho trẻ sơ sinh uống nước lá, nước gừng, nước hạt sen, trà hoặc bất kỳ loại nước hay thảo dược nào thay cho sữa mẹ hoặc sữa công thức nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

Rốn của trẻ cũng cần được giữ sạch và khô. Không nên tự ý đắp lá, thuốc hoặc các nguyên liệu dân gian lên rốn.

Nếu muốn sử dụng bất kỳ phương pháp chăm sóc đặc biệt nào cho trẻ nhỏ, cha mẹ nên hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế trước.

Khi nào trẻ khóc nhiều cần đưa đi khám?

Khóc dạ đề thông thường không khiến trẻ trở nên bệnh nặng. Tuy nhiên, khóc cũng có thể là dấu hiệu đầu tiên của một vấn đề sức khỏe.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu trẻ khóc kéo dài hoặc xuất hiện một trong các dấu hiệu bất thường như:

• Sốt hoặc thân nhiệt bất thường.
• Bú kém hoặc bỏ bú.
• Nôn nhiều, đặc biệt nôn bất thường.
• Tiêu chảy hoặc đi ngoài có máu.
• Bụng chướng rõ rệt.
• Khó thở, tím tái hoặc thở bất thường.
• Trẻ lừ đừ, khó đánh thức hoặc phản ứng kém.
• Trẻ khóc dữ dội khác hẳn mọi ngày và không thể dỗ được.
• Trẻ có biểu hiện đau rõ rệt.
• Trẻ không tăng cân hoặc có dấu hiệu phát triển không tốt.
• Cha mẹ cảm thấy tình trạng của trẻ khác thường hoặc không yên tâm.

Với trẻ sơ sinh còn rất nhỏ, nếu xuất hiện triệu chứng bất thường, cha mẹ không nên chờ quá lâu để theo dõi tại nhà.

Khóc dạ đề kéo dài bao lâu?

Ở nhiều trẻ, tình trạng khóc nhiều bắt đầu trong những tuần đầu tiên sau sinh, có thể tăng lên trong giai đoạn khoảng 1–2 tháng tuổi rồi giảm dần.

Phần lớn trẻ sẽ cải thiện khi bước sang khoảng 3–4 tháng tuổi.

Thời gian ở mỗi trẻ không giống nhau. Vì vậy, nếu trẻ vẫn bú tốt, tăng trưởng bình thường và không có dấu hiệu bệnh lý, cha mẹ có thể kiên nhẫn theo dõi và tập trung vào việc giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn.

Khóc dạ đề có ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ không?

Trong phần lớn trường hợp, khóc dạ đề là tình trạng có tính chất tạm thời và không gây ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của trẻ.

Tuy nhiên, những cơn khóc kéo dài có thể làm trẻ ngủ không tốt, bú kém hoặc khiến cả gia đình thiếu ngủ. Người chăm sóc cũng dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, kiệt sức.

Đây là lý do cha mẹ cần quan tâm đến cả sức khỏe của bản thân trong quá trình chăm sóc trẻ.

Người chăm sóc cần đặc biệt lưu ý

Trẻ khóc liên tục có thể khiến người lớn mất bình tĩnh. Khi cảm thấy quá mệt hoặc tức giận, người chăm sóc nên đặt trẻ nằm ở một nơi ngủ an toàn, sau đó tạm thời rời khỏi khu vực trong vài phút để bình tĩnh lại và nhờ người thân hỗ trợ nếu có thể.

Tuyệt đối không rung, lắc hoặc tác động mạnh vào trẻ để cố làm trẻ ngừng khóc. Rung lắc trẻ có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho não và đe dọa tính mạng.

Cha mẹ cũng không nên tự ý dùng thuốc chống đầy hơi, thuốc an thần, thuốc ngủ hoặc các sản phẩm thảo dược để làm trẻ ngừng khóc.

Kết luận

Khóc dạ đề là tình trạng thường gặp trong những tháng đầu đời và phần lớn sẽ giảm dần khi trẻ lớn hơn. Việc chăm sóc chủ yếu tập trung vào tìm và loại bỏ những nguyên nhân gây khó chịu, đảm bảo trẻ được bú đầy đủ, ngủ trong môi trường phù hợp và nhận được sự trấn an nhẹ nhàng từ người chăm sóc.

Không có một phương pháp duy nhất phù hợp với tất cả trẻ. Quan trọng nhất là cha mẹ cần theo dõi tình trạng của con, tránh tự ý áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng và đưa trẻ đi khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Nếu trẻ vẫn bú tốt, tăng cân và phát triển bình thường sau những cơn khóc, cha mẹ có thể yên tâm hơn và kiên trì đồng hành cùng trẻ cho đến khi tình trạng này tự cải thiện.